Wśród mierników wartościowych do niedawna prawie powszechnie stosowana była produkcja globalna. Ponadto stosowano szereg mierników wyspecjalizowanych, np. za oszczędność niektórych, rzadkich surowców i materiałów, za jakość produkcji itp., a więc obejmujących tylko pewne odcinki działalności. Mierniki te stawały się coraz mniej przydatne do obiektywnej oceny pracy przedsiębiorstw.

Systemy: budżetowy, ubezpieczeń, bankowo-kredytowy, są wzajemnie powiązane przez rozliczenia odpowiednich instytucji z budżetem z tytułu wyników działalności oraz przez odpowiednie lokaty funduszów pieniężnych: w systemie pieniężno-kredytowym lub budżecie Państwa.

Warunkiem nieodzownym dla zapewnienia równowagi pieniężnej w poszczególnych sferach działalności gospodarczej jest zapewnienie bieżącej kontroli przez władze centralne wielkości przepływów pieniądza między poszczególnymi sferami i niedopuszczenie, by przekroczyła ona ustalony pułap.

Narzędziem koordynacji proporcji rozwoju poszczególnych dziedzin gospodarki narodowej i poszczególnych jednostek gospodarczych, wynikających z narodowych planów gospodarczych, jest układ zasilania w fundusze pieniężne. Składa się on z wielu urządzeń, które służą do regulowania pieniężnych przychodów odpowiedzieć na pytanie, który sposób realizacji celu jest najkorzystniejszy, najbardziej opłacalny.

W gospodarce socjalistycznej poziom cen nie jest wynikiem żywiołowej gry rynkowej, lecz jest świadomie kształtowany przez państwo. Ustalając poziom cen oraz wzajemne relacje między cenami różnych produktów, państwo socjalistyczne kieruje się m.in. celami społecznymi.

Spośród środków zaliczonych do grupy drugiej najważniejszą rolę w systemie zarządzania odgrywają ceny. Spełniają one wielorakie funkcje. Tu ograniczymy się jedynie do fragmentarycznego omówienia przychodowej i kosztownej funkcji cen. W pierwszym przypadku ceny sprzedaży towarów i usług są jednym z czynników określających wielkość przychodów pieniężnych ze sprzedaży, utargu (drugim czynnikiem określającym wielkość tych przychodów są rozmiary produkcji i usług sprzedane w określonym czasie).

Podstawę tworzenia funduszu premiowego dla pracowników umysłowych zatrudnionych na kierowniczych i samodzielnych stanowiskach pracy stanowi określony odsetek zysku. Stąd wielkość funduszu premiowego, stanowiącego źródło pokrycia finansowego wypłacanych premii, zależy od wielkości wyniku finansowego, czyli pozostaje w stałej proporcji do osiągniętego wyniku. ł Chodzi o opłatę (podatek) z tytułu oprocentowania pozostających w dyspozycji przedsiębiorstw środków trwałych.

Środki, którymi oddziałujemy na załogi i kierownictwa jednostek gospodarczych, możemy podzielić na środki skierowane bezpośrednio do pracowników oraz na środki oddziałujące pośrednio.

Opracowanie przez centralny ośrodek planowania nawet najlepiej wewnętrznie zharmonizowanego planu nie oznacza, że tak właśnie, jak to ustalił centralny planifikator, będą przebiegać procesy gospodarcze. Aby tak było, potrzebne są odpowiednie środki, za pomocą których można wpływać na wykonawców ustalonych w planie zadań gospodarczych w kierunku ścisłej ich realizacji. Jest to druga - obok sporządzania planu - podstawowa funkcja centralnego ośrodka.

Jak już o tym była mowa, istotą procesu planowania jest podejmowanie decyzji, które tylko wtedy są racjonalne (trafne), jeśli przede wszystkim ich przygotowanie jest właściwe. To zaś zależy od uzyskania - przez podejmującego decyzję - możliwie pełnych, odpowiadających rzeczywistości i szybkich informacji . Jest to warunek niezbędny, ale niewystarczający.

Strony